دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
320
تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )
مزين به مقرنسها در بالاى دو قوس زاويهاى سكنج وجود دارد . يك چنين تركيببندى مدخل تزيينى و دو مناره ، پيشتر در مدخل تزيينى مسجدى در اشترجان در نزديكى اصفهان به كار رفته بود كه تاريخ كتيبهء آن 715 / 16 - 1315 است « 1 » . مدخل تزيينى يزد و عمودوارگى مفرط آن نمود و تأثير غيرمتعارفى را باعث شده است . شاه يحيى در سال 1362 م . از سوى عموى خود شاه شجاع دومين شاه خاندان مظفرى در يزد به حكومت پرداخت . به احتمال با تشويق او بود كه وزيرش امير ركن الدين شاه حسن در سال 1367 م . مقصورهاى مشرف بر سمت شرقى محراب گنبدى و ايوان برپا كرد . هدف از تعبيه اين تالار ايجاد فضاى اضافى در قلمرو محراب بود . به دليل پهناى عظيم سقف آن يعنى 1 / 8 متر ، روش جديدى از طاقبندى به كار رفت . در فواصل يك ديوار طولى تا ديوار ديگر ، قوسهاى متقاطع پهنى قرار گرفت و فضاى بين آنها پر شد تا تشكيل يك طاق تونلى بدهد . در سمت غربى محراب و ايوان مقصوره مشابهى قرار گرفت و در عين حال كه عرض آن شبيه عرض مقصوره شرقى بود ، ولى پهناى آن وسيعتر بود . در اينجا نيز از قوسهاى متقاطع ولى باريكتر استفاده شده است . در رأس سوراخگيرهاى تونلى شكل ، سرديسهاى گنبدى كوچكى قرار دارند . اين مقصوره غربى هم به احتمال به دستور امير ركن الدين شاه حسن و يا به گمان فراوان در سال 819 / 1414 در زمان سلطنت شاهرخ ساخته شد . اين قاعده طاقبندى امكان بامبندى فضاهاى وسيعتر را تا به آن روزگار فراهم ساخت . تعبيه دريچههاى پنجرهاى در فضاى پرشدهء بين قوسهاى متقاطع ، نورگيرى پنجرههاى فوقانى را مقدور مىساخت . اين قاعده پيشتر در شرق ايران ظاهر شده و در مسجد كرمانى مشرف بر مدخل ورودى مجتمع زيارتگاهى تربت شيخ جام به كار رفته بود . گولومبك ( Golombek ) تاريخ اين مسجد را در سال 763 / 1362 قرار داده است . محراب اين مسجد بر خلاف مقصورههاى مسجد جامع يزد يعنى در جايىكه محراب در سمت كوتاه آن قرار داشت در ميانه جهت طولى كه ديوار قبله را تشكيل مىداد ، قرار گرفته است . معمار آن از اهالى كرمان بوده است و بعيد نيست كه طاق متقاطع آن در غرب و جنوب ايران هم توسعه يافته باشد ، چون بعدها در اصفهان به كار رفت يعنى در سال 1366 م . در بناى مدرسهاى در مسجد جامع كه به دستور قطب الدين شاه محمود مظفرى ساخته شد . اين طاق در پشت ايوان شرقى مسجد ساخته شد و مركب از يك صحن طولانى و باريك با طاقگان دو طبقه در سمت شرق و غرب و ايوانى در جهت شمالى و جنوبى بود . در پشت ايوان جنوبى
--> ( 1 ) - همان منبع ، شماره 49 ، صص 3 - 141 .